{"id":239,"date":"2012-10-05T23:11:54","date_gmt":"2012-10-05T23:11:54","guid":{"rendered":"http:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/?p=239"},"modified":"2014-06-08T23:19:53","modified_gmt":"2014-06-08T23:19:53","slug":"het-nut-van-nietsdoen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/","title":{"rendered":"Het nut van nietsdoen"},"content":{"rendered":"

Voor nietsdoen heb je een plan nodig<\/strong>
\n Die Not des M\u00fc\u00dfiggangs<\/strong><\/p>\n

\"notdesmussiggangs\"

Die Not des M\u00fc\u00dfiggangs<\/p><\/div>\n

Nietsdoen of doen waar je zin in hebt en niet omdat je moet \u2013 dat is een van de oudste en meest begerenswaardige doelen van de mensheid. Wij werken er hard aan om die behoefte te onderdrukken. \u201cWie het werk kent en niet wegrent, is gek.\u201d Eeuwige fundamentele waarheid, vinden Kwik, Kwek & Kwak, helden uit Walt Disney\u2019s stripverhalen over Donald Duck.<\/p>\n

1. Eerste klas<\/strong>
\nDe zin van het leven is in werkelijkheid een grap \u2013 een oude zelfs. Je kreeg haar te horen in landen die zichzelf socialistisch noemden, maar in feite dictaturen waren, waar over dingen die niet waar konden zijn, niet eens gepraat werd. Werkloosheid bijvoorbeeld.<\/p>\n

We leven in het jaar 1917, kort na de Oktoberrevolutie en staan op een perron in Rusland. Een revolutionair wacht daar op zijn trein. Een man haast zich langs hem en loopt in de richting van de eerste klas rijtuigen. De man herkent in de reiziger kameraad Lenin. Geschrokken roept hij uit: \u201cKameraad Lenin, wat doe je in de eerste klas? Wij, communisten, reizen toch in de klas van de arbeiders, in de derde klas?\u201d Lenin draait zich om, kijkt de functionaris met een ernstige blik strak aan, schudt zijn hoofd en antwoordt: \u201cDan heb je er niets van begrepen, kameraad. Bij de revolutie gaat het erom dat uiteindelijk iedereen eerste klas rijdt.\u201d<\/p>\n

Is dat grappig? Het was in de dagen van de Oktoberrevolutie in de eerste plaats een verhaal dat verteld werd voor propaganda-doeleinden. Wie revolutie maakt, wil daar iets voor terugzien, een leven in vrijheid en welvaart, zonder dwang, een leven zoals de rijken nu al leiden en waarin je doen kan wat je wil. Doen wat je wilt, dat is echt eerste klas. Dat was altijd het doel. Eigenlijk.<\/p>\n

Doch daarover kon je, als \u2018Sovjetmens\u2019 al in 1924, Lenin\u2019s sterfjaar, alleen nog maar lachen. De revolutie was verworden tot een grap zonder clou. Schaarste had zich reeds als een betrouwbare constante meester gemaakt van het systeem, als zijn handelsmerk. Eerste klas? Zelfs derde klas kon in het re\u00eble socialisme tot het einde toe niet in voldoende hoeveelheden geproduceerd worden. Wie Lenin\u2019s kwinkslag nu vertelde, kon dat gezien de omstandigheden slechts ironisch bedoelen \u2013 en grapjassen eindigden in het werkkamp.<\/p>\n

Ook buiten de Goelag ging het om werk. Het grijze dagelijks leven en eentonige bezigheden bepaalden het leven. In de kapitalistische helft van de wereld vond je meer klatergoud, een grotere keuzemogelijkheid. Wat de kwestie zelf betreft, daaraan bestond en bestaat geen twijfel: wie doet wat hij wil, doet eigenlijk niets. Leeglopers zijn asociaal. Eerste klas? Verboden.<\/p>\n

2. Slaap is alleen voor idioten<\/strong>
\nOveral heerst wat de socioloog Max Weber als het wezenskenmerk van de moderne wereld beschouwde, de \u2018Protestantse ethiek\u2019, die zijn stempel vooral heeft gedrukt op het industri\u00eble tijdperk. Zeker: Doen wat iemand van bovenaf opdraagt, geldt in het Avondland nog altijd als normaal. Luiheid is \u00e9\u00e9n van de zeven erfzonden, waaruit al het kwaad in de wereld voortkomt. Doch daarmee bedoelde men meestal de inertie, de traagheid van het hart, die maakte dat mensen alleen aan zichzelf dachten. Lediggangers waren echter geen nietsnutten. De elite leefde destijds weliswaar op de arbeid van andere mensen, maar ze organiseerde ook de cultuur en het sociale systeem. Tot Martin Luther kwam. Uitgerekend de opstandige monnik dreef de gedachte door dat niemand zich kan onttrekken aan zijn door God gegeven beroep of status. Het werd een christelijke plicht om zich te schikken, te werken en daarbij alles te geven. Met dat al kon niemand van klasse veranderen. Werken tot je erbij neervalt \u2013 dat was het nieuwe verbond tussen God en mensen. Ledigheid is des duivel\u2019s oorkussen was het parool. Pas in het hiernamaals wenkte de eerste klas, op aarde werd gezwoegd.<\/p>\n

En wie in deze wereld tot de elite behoorde, die deed nu niet meer wat hij wilde, maar deed zijn plicht. Het duurde bijna 300 jaar voordat deze idee\u00ebn overal de overhand kregen. Maar aan het einde van de 18e eeuw verloren luiaards hun laatste slag in de Franse Revolutie. De propagandisten van de revolutie slaagden erin hun talrijke politieke vijanden tot parasieten en nietsnutten te verklaren. Door afgunst en wrok lieten zich krachten mobiliseren die voldoende waren voor een goede 40.000 executies in minder dan een jaar.<\/p>\n

De meest briljante overwinning van de nieuwe machtselite, was Napoleon Bonaparte, een self-made keizer, die zichzelf de kroon opzette en allen die \u2018s nachts meer dan vier uur sliepen, slappe idioten noemde. Hij was arbeidzaam, onvermoeibaar, onbaatzuchtig. Alle dictators na hem stellen zich zo op. Ze doen het niet voor zichzelf, maar voor \u2018het volk\u2019. Tot op de huidige dag eisen wij dat van onze verschillende leiders net zo. U moet zich opofferen.<\/p>\n

Dat is een industri\u00eble samenleving, ziek door vlijt, Latijns \u2018industria\u2019. Het Duitse woord heeft echter een interessante, Germaanse oorsprong, \u2018flita\u2019. Dat betekent een ijverige vechter in de strijd. Wie het kranigst tegen de vijand strijdt, de meeste verslaat, is de vlijtigste. Daarnaast heb je een organisatie nodig, gestoeld op militaire discipline, en klaar is de industri\u00eble samenleving, de hel voor alle lanterfanters. Hier moet geploeterd worden. Het gaat om grote hoeveelheden en massa, om cijfers en aantallen om alles, wat kan worden gemeten. Het werk kan gedaan worden? Nee, ze moet.<\/p>\n

3. Wie denkt, doet niets<\/strong>
\nMaar luieren \u2013 dat wilde toch ook altijd zeggen, doen wat je wilt doen, wat je graag doet en wat belangrijk en leerzaam voor je is? Met ledigheid wordt steeds de tijd bedoeld die je voor jezelf neemt, om iets op touw te zetten, om na te denken, om nieuwe dingen te ontdekken, een speelplaats voor mens en geest. Het woord school betekende in het oude Griekenland ledigheid en luieren.
\nIntellectuele arbeid is niet zo gemakkelijk en eenvoudig te meten als het werk in een fabriek, zijn directe gevolgen zijn niet nauwkeurig te voorspellen, zoals de moderne management \u201ctools\u201d ons en vooral hun ijverige gebruikers graag voorspiegelen. Wie elke werkdag van negen tot vijf op kantoor werkt en kan aantonen dat hij een formele aanstelling heeft, wordt gerespecteerd. Wie zijn hoofdarbeid niet op een kantoor, maar thuis uitvoert, staat onder verdenking dat hij de meeste tijd niets doet. Dat klopt niet, want geen wonder, veel bedrijven en organisaties worden vooral bij elkaar gehouden door hun controlecultuur. Het eigenlijke product dat deze bedrijven voortbrengen is disciplinering. Met dit wereldbeeld kan het niet bestaan dat je iets doet, wat je graag doet en waarbij je ook nog iets bereikt. Pas als iets inspannend is, is het nuttig. Wie zweet, heeft gelijk.<\/p>\n

Deze hele troosteloze hemden-uit-de-mouwen-mentaliteit die je uit een gemiddelde werkdag tegemoet komt \u2013 het leidt tot die dwaze kippendrift die tegenwoordig zo alomtegenwoordig is. Het mobieltje moet altijd ingeschakeld zijn. De postbus met e-mailberichten moet steeds gecheckt worden. Wie op vakantie gaat, moet een automatisch antwoord met bericht van afwezigheid opstellen, waarin de afzender zich verontschuldigt voor het feit dat hij of zij een paar dagen de ingekomen berichten niet zal beantwoorden. Na het werk is ook voor het werk. Deze ambitie is doelloos. En houdt nooit op. Hoe meer iemand zich opklopt, des te meer krediet hij krijgt \u2013 daar is hij weer, de oude geest van de vlijt, zoals de Germanen hem kende.<\/p>\n

Friedrich Nietzsche [1] heeft zich er in 1882 al bitter over beklaagd: \u201cWerk wordt steeds vaker gezien als een uitdrukking van moreel besef. Men begint zich te schamen voor het verlangen naar vreugde. Het wordt al \u2018behoefte aan ontspanning\u2019 genoemd,\u201d schrijft hij in zijn verzamelwerk \u2018De vrolijke wetenschap\u2019. Men kan zijn hang naar een \u201cbeschouwend leven,\u201d aldus de filosoof, \u201cniet zonder zelfverachting en een slecht geweten achternagaan.\u201d<\/p>\n

4. Uit het leven van een nietsnut<\/strong>
\nNietzsche\u2019s kritiek wordt op dit moment door velen gedeeld. Men heeft hier al ervaring mee, want al tientallen jaren wordt intellectuele arbeid die niet meer doelgebonden is, of liever gezegd doet alsof het zo zou zijn \u2013 niet meer gewaardeerd. Kunstenaars en filosofen, van wie de mogelijkheden van hun producten vaak pas door afnemers doorontwikkeld worden en waarvan de waarde niet zo simpel uitgerekend kan worden als een product op de markt, zijn de eersten die als nietsnutten in diskrediet gebracht zullen worden, als ze alleen hun kunst blijven maken. Alles moet een duidelijk doel hebben.<\/p>\n

In de dichtkunst zet zich dat steeds sterker door. Je maakt niet eenvoudig wat, omdat je het graag doet, maar omdat het een doel heeft. De antithese heeft de dichter Joseph von Eichendorff beschreven in zijn novelle \u2018Uit het leven van een deugniet\u2019. Zijn titelheld, een jonge molenaarsknaap, is een sympathieke, levendige schelm achter wiens avonturen en reizen geen ander plan steekt dan om zich te amuseren en grappen te maken. De deugniet heeft geen missie, geen hoger doel, hij dient noch de \u2018wijsheid\u2019, noch de \u2018schoonheid\u2019, alleen zichzelf.<\/p>\n

In 1822, als Eichendorff zijn tekst schrijft, kan de auteur zich dus al vrolijk maken over het wijdverspreide Duitse plichtsbesef, dat in opkomst is als een nieuwe dominante cultuur. Iedereen moet iets nuttigs doen \u2013 en wel \u201cvoor de zaak\u201d. Om te verdringen dat men daarbij zichzelf opgeeft, vindt men steeds nieuwe namen uit voor \u201cde zaak\u201d: vaderland, keizer, bedrijf, rechtvaardigheid. Het belangrijkste: nooit voor jezelf. Het vormt wat Weber zo treffend een \u201cijzeren kooi\u201d zou noemen, een horigheid aan het arbeidsethos waaraan niemand kan ontsnappen. Zonder betaald werk zijn we niets, alles is daarvan afgeleid. Dit is ons leven. En het gekste: In de oorzaak van dit dilemma, in de industrialisme, ligt ook het antwoord.<\/p>\n

In dit systeem wordt constant geoptimaliseerd en ijverig geautomatiseerd. Voor groei en welvaart moet men niet meer zwoegen maar nadenken. Het resultaat is echter, dat zelfs bij een aanzienlijke vergroting van de prestaties minder mensen nodig zijn. De vraag die al in de begindagen van het industri\u00eble kapitalisme gesteld werd, luidt: Hoe moet het met al degenen wier arbeid niet meer nodig is? Waar zullen zij van leven? Natuurlijk van de vruchten van de vooruitgang en de winst van de automatisering. Het gaat er niet om \u00f2f we gaan herverdelen, maar hoe we dat gaan doen.<\/p>\n

Men kan banen cre\u00eberen en zo mensen werk geven. Dat is cultureel aanvaard \u2013 en komt ook tegemoet aan het sinds lang in alle religies gewortelde idee dat alleen hard werken toegang geeft tot het Paradijs. Men zou het vooruitgangsdividend ook op een andere manier kunnen uitbetalen, en wel in de vorm van een basisinkomen dat zonder voorwaarden verleend wordt. Dat heeft inderdaad als nadeel dat je moet geloven dat mensen in staat zijn om een zelfstandig leven te leiden, om dat te doen, wat ze willen. Controle of vertrouwen?<\/p>\n

5. Het recht op werk<\/strong>
\nIn de eerste decennia van het industri\u00eble kapitalisme werd de richting bepaald. Men sprak zich uit voor een \u201crecht op werk\u201d, zoals de Franse socialist Charles Fourier het noemt [2]. Fourier, op wiens werk de beweging van \u201968 en de ecologische beweging later weer teruggrepen, maakte zich kwaad over het \u201convermogen van onze samenleving om de armen (\u2026) een behoorlijk bij hun opvoeding passend levensonderhoud te verlenen door hem het eerste van de natuurlijke rechten, het recht op arbeid, te garanderen. Onder \u2018natuurlijke rechten\u2019 versta ik niet de onder de begrippen vrijheid en gelijkheid bekende hersenschimmen. Zo hoog wil de arme helemaal niet reiken! Hij wil niet gelijk zijn aan de rijke; hij zou al tevreden zijn als hij zich aan de tafel van zijn bediende zat kon eten. Het volk is veel redelijker dan men verlangt!\u201d De mensen laten zich, gaat Fourier verder, alles welgevallen: elke vorm van \u201cknechtschap\u201d en \u201congelijkheid\u201d, maar als ze worden beroofd van hun werk en niemand zou hen te hulp komen, dan zouden ze zich \u201cdoor de politiek in de steek gelaten voelen.\u201d<\/p>\n

Fourier\u2019s \u201crecht op werk\u201d beschrijft de stemming in de maatschappij tot op de dag van vandaag. Die \u201cdaarboven\u201d geven \u201cdie daar beneden\u201d werk. Om eerste klas, het recht om te doen wat je wilt, gaat het daarbij niet. Het gaat om een beetje deelname en om het ophouden van de schijn. Als er geen werk meer is of niet verschaft kan worden dan wordt het eng. Dan wankelt met de op arbeid gebaseerde maatschappij ook de macht.<\/p>\n

Op Fourier\u2019s recht op werk ori\u00ebnteerden zich spoedig alle nieuwe politieke en sociale bewegingen. Slechts weinigen vinden het gek. Tot deze zeldzame critici behoort Paul Lafargue, de schoonzoon van Karl Marx [3][4]. In 1880 zet hij tegenover het recht op werk het \u201crecht op luiheid\u201d. Hij gooit de arbeidersbeweging en zijn schoonvader voor de voeten dat zij de \u201cwerkverslaving\u201d en de \u201creligie van de arbeid\u201d aanmoedigen. Veel later zal men de boeken van Lafargue in \u201chet echte socialisme\u201d verbieden. In de DDR doet men dat omdat de teksten van Lafargue de \u201carbeidsmoraal ondermijnen\u201d. Correct.<\/p>\n

6. Lof der Ledigheid<\/strong>
\nIn het Westen zijn er weinig pleitbezorgers van de eerste klas voor iedereen. Er is slechts \u00e9\u00e9n opvallende uitzondering. In 1950 ontvangt de Britse wiskundige, vredesactivist en essayist Bertrand Russell de Nobelprijs voor de Literatuur [5]. Hij is dan al 78 jaar oud en wereldberoemd. Samen met zijn vriend Albert Einstein wordt hij beschouwd als d\u00e8 leidende Westerse denker die zich door de beide in de Koude Oorlog bevindende systemen niet de mond laat snoeren. E\u00e9n van zijn teksten, waarvan het Nobelcomit\u00e9 bijzonder onder de indruk was, dateert uit 1932, toen de wereld in een diepe crisis verkeerde. Russell vraagt in zijn korte essay niet om meer werk voor iedereen, maar om een nieuwe manier van denken: de \u201cLof der Ledigheid\u201d, aldus de titel van de tekst, schopt met betoverende logica tegen de arbeidsdrift van onze cultuur aan. [6,7,8,9]<\/p>\n

\u201cIn volle ernst,\u201d zegt Russell, wil hij verklaren, \u201cdat in de huidige wereld een hoop ellende voortkomt uit het geloof in de superieure waarde van de arbeid en dat de weg naar geluk en welvaart ligt in een georganiseerde begrenzing van de arbeid\u201d. Gedurende de langste periode in de menselijke geschiedenis, heeft het merendeel van de mensen gezwoegd voor zijn bestaan. Er was geen overschot. Met de ontwikkeling van de industrialisatie is dat fundamenteel veranderd: \u201cDankzij de moderne technologie kan de arbeidsinzet die nodig is om in ieder\u2019s levensonderhoud te voorzien, enorm verminderen.\u201d Het resultaat: meer ledigheid voor allen. Niet lanterfanten maar wel duidelijk meer voor zichzelf werken, zoals het in de geschiedenis van de mensheid voor de meesten het geval was.<\/p>\n

Toch weet Russell dat dit eerste klas ticket erg moeilijk te krijgen zal zijn: de gevestigde orde is gebaseerd op loonarbeid. Zowel in het Westen als in het Oosten lijkt, aldus Russell, \u201cde instelling van de heersende klassen, en in het bijzonder van leidende figuren in de volksopvoeding, wat betreft de moraal van de arbeid, haarfijn op wat de heersende klassen overal ter wereld de zogenaamde \u2018arme maar eerlijke mensen\u2019 steeds voorgehouden hebben: vlijt, matigheid, de bereidheid om vele uren voor onzekere, in het verre verschiet liggende voordelen te werken \u2026 \u201d<\/p>\n

Russell laat het niet bij deze analyse. Luieren, doen wat je wilt \u2013 dat is helemaal niet zo eenvoudig. Voordat je kan doen, wat je wil, moet je er eerst achter komen wat dat is. Ledigheid is een culturele techniek. In de hogere klassen leer je als kind al dat je ook \u201czelf\u201d iemand bent, zonder \u201cje nuttig\u201d te hoeven maken. Wie zichzelf uitsluitend door zijn prestaties definieert, kent dat niet. Bestaansrecht ontstaat pas door inspanning. Wie zijn werk verliest, verliest zijn leven. Tot dat besef komen is een hels karwei.<\/p>\n

7. Veroordeeld tot nietsdoen<\/strong>
\nWat de oude adel van kindsbeen af leerde, daar ontbreekt het aan bij de op prestatie geori\u00ebnteerde managers. Men mist gewoon een cultuur van nietsdoen.
\nDe kapitalistische nouveaux riches in de VS in de late 19e eeuw leden aan hun ledigheid. Thorstein Veblen\u2019s grandioze zedenstudie \u2018De theorie van de vrijgestelde klasse\u2019 leert ons hoe vermoeiend de kunst van het nietsdoen is [10]. De nieuwe rijken proberen het door de oude Europese aristocratie te imiteren: converseren, het houden van salons, geven van diners, piano spelen, kunst verzamelen, babbelen over kunst \u2013 en vooral \u201cdemonstratief consumeren\u201d, om hun rijkdom te tonen.<\/p>\n

Veblen heeft dat alles met een helder inzicht als harde arbeid onder strikte regels gekwalificeerd. De sociale klimmers hebben gewoon niet geleerd om niets te doen \u2013 of om echt iets voor zichzelf te doen. Stijfjes en angstvallig, altijd met een slecht geweten, \u201cgenieten\u201d ze van hun rijkdom. De mannen kunnen zich in de handel uitleven. De vrouwen putten zich uit in bedrijvig nietsdoen. Werken mogen ze niet. Voor openbare ambten worden ze geweigerd. In een wereld waarin men iemand\u2019s eigenwaarde reeds volledig afleest uit de optelsom van zijn persoonlijke kwaliteiten, is dat vernederend. Ze zijn veroordeeld tot nietsdoen. De reactie van het slachtoffer is \u201chysterie\u201d, zoals neurologen het noemen. Een jonge arts genaamd Sigmund Freud baseerde er zijn psychoanalyse op. Je kunt letterlijk Veblen\u2019s studieobjecten op de bank van Freud zien liggen. De hele samenleving lijkt \u201czenuwachtig\u201d en emotioneel gestoord. Sindsdien laat het voorbeeld van de \u201cVrijgestelde Klasse\u201d zien dat alles niet zondermeer beter.<\/p>\n

Deze kringen kennen we na de Tweede Wereldoorlog als de Jetset, een globale klasse van rijke erfgenamen die zich tussen Gstaad en St. Tropez publiekelijk amuseren. Maar zijn het werkelijk nog lediggangers die iets aan en voor zichzelf doen? In het tijdperk van \u201cberoemdheden\u201d werkt iedereen hard aan zijn eigen marktwaarde. In de op aandacht beluste samenleving geldt: hoe meer schandalen, hoe beter. De jetsetters lijken ouderwets vergeleken met de generatie van Paris Hilton, die het te gelde maken van hun luilakkerij in eigen hand genomen hebben. Tenslotte heet die branch ook entertainmentindustrie.<\/p>\n

En managers, de mensen dus die het werkzame leven van de meeste burgers organiseren? Ze kennen de pure ledigheid niet meer. De Golfclub dient om contacten te onderhouden. De mooie auto is goed voor het bedrijf. In het restaurant bespreekt men zaken. Het dure horloge, de kleren, het representatieve kantoor \u2013 dat alles, zo betoogt de managersklasse onverdroten, heb je persoonlijk helemaal niet nodig, maar het is gewoon goed voor de zaak. Je vliegt businessclass om fit voor het bedrijf te zijn. En in tijden van crisis krimpt soms de economie, dan moeten we allemaal de broekriem aanhalen. We leren dat arbeidsliefde en ascese de fundamenten zijn van de geestelijke gesteldheid van de gewone man. En zonder vlijt geen prijs is geen redenaarskunst maar een fundamentele wet.<\/p>\n

8. Vreugde door vrije tijd<\/strong>
\nIn de jaren dertig gaf Bertrand Russell tenminste de arbeidersklasse nog na een enigszins ongestoorde verhouding tot arbeid te hebben. Al degenen die het zware werk deden, hielden het voor, volgens Russell, \u201cwaarvoor je het houden moet, namelijk een onontkoombaar middel om in je levensonderhoud te voorzien.\u201d De hoop van het proletariaat begint buiten het werk: \u201cAlles waar zij vreugde uit putten betrekken zij uit hun vrije tijd.\u201d Wat is daaruit geworden?<\/p>\n

In de 80 jaar die sinds deze constatering verstreken is, is de arbeidersklasse praktisch verdwenen. Er zijn middengroepen, een bovenlaag, een diversiteit die in een werkelijkheid leeft waarin consumptie en vrijetijdsbesteding net zo belangrijk zijn als productie en het werkende bestaan. \u201cAlles waar zij plezier aan beleven vinden zij in hun vrije tijd\u201d \u2013 deze zin klinkt bij Russell nog onschuldig idyllisch. Er nadert een arbeidersfamilie tijdens het gemeenschappelijke zondagsuitje. Men gunt zich immers verder niets. Tegenwoordig zijn er echter bierfeesten, kookshows, videogames, tattoes, winkelcentra \u2013 of iets eleganter geformuleerd \u201copvallende consumptie\u201d. Die is nu bijna uitgegroeid tot de dominante cultuur van de lagere klassen. Daar zijn nog slimme mensen die zich niet schuldig voelen als ze niets doen, een klasse die in de vrijetijd en van een goed gesprek kan genieten. Terwijl de Duitse ontwikkelde burger voor iedere activiteit buiten dienstverband een excuus zoekt, gaat het hier pragmatisch en zonder valse schaamte tot de kern van de zaak: Men consumeert wanneer het maar kan, is lui wanneer de gelegenheid zich voordoet.<\/p>\n

Zo ver hebben de intellectuele critici van een maatschappij waarin arbeid de centrale waarde is het meestal nog niet gebracht. Ze mopperen over het systeem of bekritiseren de ontwikkeling in het algemeen en haar \u2013 vermoedelijk kwalijke \u2013 gevolgen, dus alles wat het potenti\u00eble nietsdoen in de ontwikkelde consumptiemaatschappij mogelijk zou moeten maken. De oude vrijgestelde klasse is bang voor ledigheid, omdat ze vermoedt dat daar achter ook haar eigen ondergang steekt. Maar de echte culturele breuk is geen keuze tussen of werken of nietsdoen, maar een verstandige omgang met dat waarvan je denkt dat het goed is.<\/p>\n

9. Ledigheid heeft een plan nodig<\/strong>
\nHet is vermoeiend \u2013 maar Volker Kitz uit M\u00fcnchen werkt eraan: \u201cJe hoeft niet te stoppen met werken \u2013 maar je kunt het wel,\u201d belooft de auteur van het boek \u2019365 dagen vrijheid\u2019 dat met de algemeen begrijpelijke ondertitel \u2018Je leven is te waardevol om het te besteden aan werk\u2019 aandacht werft [11]. Daarachter kan je een andere raadgever vermoeden en dat is immers ook niet verkeerd. Maar bovenal laat het boek zien dat jonge, goed opgeleide mensen \u2013 waartoe Kitz behoort en aan wie hij het kennelijk opgedragen heeft \u2013 niet meer tot de oude arbeidsverhoudingen te verleiden zijn. Het boek is geen handleiding voor totale terugtrekking uit het arbeidsleven, maar stelt pragmatisch en rustig vragen naar zelfverwerkelijking, dus naar de eerste klas.<\/p>\n

De te verwachten beschuldiging dat zijn leidraad voor het verlaten van de arbeidsmarkt alleen valide is voor een minderheid, probeert hij eerst helemaal niet te weerleggen: \u201cEen goede opleiding maakt het gemakkelijker om je leven aan andere dingen te besteden dan aan de gebruikelijke werksleur.\u201d Kitz\u2019 eigen biografie is in dit opzicht een voorbeeld: Hij studeerde rechten, werkte jarenlang als succesvol advocaat. Nu heeft hij ook tijd voor andere dingen. Net bracht hij vier weken door in India. Degenen die hem in die tijd telefonisch probeerden te bereiken kregen zijn antwoordapparaat. \u201cIk ben volgende maand weer beschikbaar, als de reden van uw oproep dan nog steeds actueel is, wilt u zich dan opnieuw melden.\u201d Dat kan je voor arrogant houden, voor Kitz heeft de duidelijke boodschap echter alleen maar voordelen. Wie echt iets van hem wil, belt ook na vier weken weer een keer. De rest haakt af. Daarmee kan je een goed onderscheid maken tussen een echt gesprek en kletsen.<\/p>\n

Ledigheid betekent voor Kitz ook \u2018nee\u2019 zeggen en wat werk betreft het hoofd koel houden: \u201cIk pas ervoor op, dat geen opdrachtgever te machtig wordt. Ik let op mijn financi\u00ebn. Ik heb een nuchtere relatie met werk \u2013 het is geen vervanging van leven \u2026 \u201c. Effectiviteit in plaats van uren maken op kantoor, de balans in evenwicht brengen, daar gaat het hem om. Tijd voor \u201cde rest van je leven\u201d \u2013 dat is een van zijn doelen: \u201cIedereen praat over de passie waarmee je je werk zou moeten doen. Waarom eigenlijk? Wie rustig doorwerkt, behaalt meestal de beste resultaten \u2013 en heeft meer tijd voor andere dingen. Kunnen we niet zeggen: Ik doe het zo goed mogelijk?\u201d<\/p>\n

Dat is een goede vraag in een samenleving die zich voortdurend een schuldig geweten aanpraat \u2013 en die de kerkelijke aflatenhandel alleen overwonnen heeft om die naar alle andere levenssferen over te brengen. \u201cEen echte prestatiemaatschappij\u201d, zegt Kitz, \u201czou goed zijn \u2013 maar dat zal een zeer gestresste samenleving opleveren.\u201d Kitz adviseert, zoals eens Russell al deed, koel pragmatisme: \u201cVoor nietsdoen heb je een plan nodig. Je moet stukje bij beetje te werk gaan, steeds een stap, niet simpelweg met alles breken \u2013 dat werkt niet en zorgt alleen maar voor meer frustratie.\u201d En hij weet ook dat velen werk nodig hebben, \u201cOmdat het hen structuur en inhoud geeft. Dat is een goede zaak.\u201d Maar om anderen te dwingen om te werken, hen tot asocialen te bestempelen als zij niet onvoorwaardelijk aan de ratrace meedoen, dat is \u201ciets uit het verleden en tegen alle gezond verstand in,\u201d zegt hij. Er zullen talloze vormen van zeer persoonlijke, op maat gesneden arbeid komen \u2013 maar geen bedrijven meer met eenvormige arbeid.<\/p>\n

10. Dolce far niente<\/strong>
\nHet tijdperk van ledigheid heeft geen behoefte aan sociale romantiek, wel aan koele analyse \u2013 een van de vele tegenstrijdigheden in onze cultuur. Dat is een serieuze zaak, een moeilijke opgave. Want het vereist een nieuwe relatie uitgerekend met de deugd waarmee onze cultuur zich het meest identificeert: vlijt. En de vraag is ook of we geld moeten krijgen van de overheid om niets te doen. Sinds lange tijd zijn bijna overal uitkeringen gekoppeld aan de bereidheid om te werken. Bij het thema \u201cgeld voor ledigheid,\u201d houdt de vrolijkheid op. Je kan het Italiaanse dolce far niente op vakantie waarderen of bij de Franse buren genieten van het savoir-vivre. In het dagelijks leven is dit toch enigszins anders. Wij zijn druk bezig. De anderen zijn lui. Nu wil iedereen ons geld.<\/p>\n

De Leipziger socioloog Georg Vobruba [link] beschouwt de feiten tegen dit weer populair geworden wereldbeeld [12]. De Grieken, bijvoorbeeld, weet de hoogleraar, werken niet minder dan de Duitsers \u2013 echter met een aanzienlijk lagere productiviteit. Wil dat zeggen dat de Hellenen collectief een langzaamaanactie houden en zich daarbij niet inspannen, of \u201cheeft dat niet iets te doen met een slechte organisatie van het werk \u2013 en moet je je niet afvragen wat voor managers daar aan het werk zijn,\u201d vraagt hij. Dat is een ongebruikelijke zienswijze. Vobruba, die gedurende vele jaren de cultuur van de arbeid kritisch tegen het licht houdt, heeft er nog een paar: \u201cWie tegenwoordig zegt dat een Transferunie in Europa onmogelijk zou zijn \u2013 dat zou het moreel ondergraven \u2013 , die heeft de afgelopen jaren niet goed opgelet. De Transferunie is er al lang.\u201d Wat is de praktijk in Europa? Sinds tientallen jaren wordt het werkloosheidscijfer kunstmatig laag gehouden, de conjunctuur door de staat gestimuleerd, subsidies verdeeld, consumptie en afzet bevorderd.<\/p>\n

De landbouw en grote delen van de productie zouden zonder overdrachten niet levensvatbaar zijn. \u201cArbeid wordt kunstmatig opgewekt, overeenkomstig de bestaande orde\u201d, zegt Georg Vobruba. Dat is niet economisch, maar lijkt meer op bezigheidstherapie. Het feit dat een Europese Transferunie niet formeel goedgekeurd werd, is een bijkomstigheid. En dat alles moet ons erg bekend voorkomen. Wat, vraagt Vobruba, was dan eigenlijk de Duits-Duitse hereniging? De ideologie van volledige werkgelegenheid van de DDR was een belangrijke reden voor haar ondergang. Het is vervangen door de westerse variant. Werk is het allerbelangrijkste.<\/p>\n

Tijdgenoten zoals de voormalige minister-president van Saksen, Kurt Biedenkopf, hebben herhaaldelijk benadrukt dat een basisinkomen voor de nieuwe staten de beste oplossing geweest zou zijn [13]. Maar voor het behoud van arbeidsplaatsen is niets te duur, want dat past bij de heersende moraal. Vobruba zegt: \u201cTegen een basisinkomen hoor je altijd hetzelfde argument: dat kan men toch moreel gezien niet vragen van de werkenden dat anderen worden betaald om niets te doen. Wat men niet zegt, is dat de werkenden voor deze moraal zeer veel meer geld moeten uitgeven dan voor een open overdracht.\u201d Zo, voegt de socioloog er aan toe, was het in Duitsland, en zo is het in Europa \u2013 nog steeds.<\/p>\n

11. Wij noemen het leven<\/strong>
\nDe waarheid is revolutionair, de werkelijkheid een klucht. Maar de clou is nog niet verteld. De eerste klas, het recht om in ieder geval over het grootste deel van zijn leven zelf en zonder dwang te beschikken, die komt door de achterdeur, zachtjes, langzaam, stap voor stap. \u201cWe kunnen het arbeidsethos niet van de ene op de andere dag afschaffen\u201d, zegt Georg Vobruba. \u201cMaar we kunnen leren om slimmer met werk om te gaan. We kunnen beginnen ons met onszelf te identificeren en niet alleen met wat wij moeten doen.\u201d Dat klinkt niet naar revolutionair drama en is misschien alleen al daarom een eerste klas idee. Misschien kunnen we een beetje vrije tijd nemen om er over na te denken.
\nDe een noemt het werk, de ander leven.<\/p>\n

Bron:<\/p>\n

Brand Eins, augustus 2012 \u2013 Speerpunt: Ledigheid
\nTekst: Wolf Lotter
\nVertaling: Florie Barnhoorn http:\/\/www.linkedin.com\/pub\/florie-barnhoorn\/36\/159\/441<\/a>
\nOriginele titel: Die Not des M\u00fc\u00dfiggangs http:\/\/www.brandeins.de\/magazin\/nichtstun\/die-not-des-muessiggangs.html<\/a>
\nNoten en links:<\/p>\n

[1] http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Vlijt<\/a>
\n[2] http:\/\/wikipedia.org\/wiki\/Charles_Fouriernl<\/a>
\n[3] http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Het_recht_op_luiheid<\/a>
\n[4] Paul Lafargue (1883): Het recht op luiheid, Nederlandstalige elektronische uitgave
\nhttp:\/\/www.marxists.org\/nederlands\/lafargue\/1883\/1883luiheid.htm<\/a>
\n[5] http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Bertrand_Russell<\/a>
\n[6] In Praise of Idleness, Bertrand Russel http:\/\/www.zpub.com\/notes\/idle.html<\/a>
\n[7] Lof der Ledigheid, Willemijn van Benthem http:\/\/www.willemijnvanbenthem.nl\/Willemijn_van_Benthem\/artikel-lof-der-ledigheid.html<\/a>
\n[8] Lof der Luiheid, Tom Hodgkinson http:\/\/vorige.nrc.nl\/krant\/article1730464.ece<\/a>
\n[9] Droom maar lekker weg, Ode 76 mei 2005, http:\/\/nl.odemagazine.com\/doc\/0076\/Droom-maar-lekker-verder\/<\/a>
\n[10] http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Thorstein_Veblen<\/a>
\n[11] http:\/\/www.zeitzuleben.de\/18986-die-365-tage-freiheit-volker-kitz<\/a>
\n[12] http:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Georg_Vobruba<\/a>
\n[13] Brandeins, 01\/2010, http:\/\/www.brandeins.de\/magazin\/-744dc669da\/aufstand-von-unten.html<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Voor nietsdoen heb je een plan nodig Die Not des M\u00fc\u00dfiggangs Nietsdoen of doen waar je zin in hebt en niet omdat je moet \u2013 dat is een van de oudste en meest begerenswaardige doelen van de mensheid. Wij werken … Lees verder →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":107,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[1],"tags":[137,138,139,140,141,86,142,9,143,144,145,146,147,148,149,150,49,17],"class_list":["post-239","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-berichten","tag-bethem","tag-denken","tag-fourier","tag-hodgkinson","tag-kitz","tag-ledigheid","tag-leven","tag-luiheid","tag-marx","tag-nietsdoen","tag-nut","tag-ode","tag-russel","tag-slapen","tag-voruba","tag-vreugde","tag-vrijheid","tag-werken"],"yoast_head":"\nHet nut van nietsdoen - vrijheid maakt arbeid<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Het nut van nietsdoen - vrijheid maakt arbeid\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Voor nietsdoen heb je een plan nodig Die Not des M\u00fc\u00dfiggangs Nietsdoen of doen waar je zin in hebt en niet omdat je moet \u2013 dat is een van de oudste en meest begerenswaardige doelen van de mensheid. Wij werken … Lees verder →\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"vrijheid maakt arbeid\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-10-05T23:11:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2014-06-08T23:19:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/i1.wp.com\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/notdesmussiggangs.jpg?fit=236%2C312&ssl=1\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"236\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"312\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschreven door\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"24 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/het-nut-van-nietsdoen\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/het-nut-van-nietsdoen\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ce14d263a673a1351bd1e4ec303e8a5b\"},\"headline\":\"Het nut van nietsdoen\",\"datePublished\":\"2012-10-05T23:11:54+00:00\",\"dateModified\":\"2014-06-08T23:19:53+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/het-nut-van-nietsdoen\\\/\"},\"wordCount\":4751,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/het-nut-van-nietsdoen\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2014\\\/06\\\/notdesmussiggangs.jpg?fit=236%2C312&ssl=1\",\"keywords\":[\"bethem\",\"denken\",\"fourier\",\"hodgkinson\",\"kitz\",\"ledigheid\",\"leven\",\"luiheid\",\"marx\",\"nietsdoen\",\"nut\",\"ode\",\"russel\",\"slapen\",\"voruba\",\"vreugde\",\"vrijheid\",\"werken\"],\"articleSection\":[\"Berichten\"],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/het-nut-van-nietsdoen\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/het-nut-van-nietsdoen\\\/\",\"name\":\"Het nut van nietsdoen - vrijheid maakt arbeid\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/het-nut-van-nietsdoen\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/het-nut-van-nietsdoen\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2014\\\/06\\\/notdesmussiggangs.jpg?fit=236%2C312&ssl=1\",\"datePublished\":\"2012-10-05T23:11:54+00:00\",\"dateModified\":\"2014-06-08T23:19:53+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ce14d263a673a1351bd1e4ec303e8a5b\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/het-nut-van-nietsdoen\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/het-nut-van-nietsdoen\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/het-nut-van-nietsdoen\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2014\\\/06\\\/notdesmussiggangs.jpg?fit=236%2C312&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2014\\\/06\\\/notdesmussiggangs.jpg?fit=236%2C312&ssl=1\",\"width\":236,\"height\":312},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/het-nut-van-nietsdoen\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Het nut van nietsdoen\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/\",\"name\":\"vrijheid maakt arbeid\",\"description\":\"Niemand ist mehr Sklave, als der sich f\u00fcr frei h\u00e4lt, ohne es zu sein \u2013 JW von Goethe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/ce14d263a673a1351bd1e4ec303e8a5b\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/fce5aa447e1b885711102be8d9df486a5eba89bf364313bd3ce1a07380f1405c?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/fce5aa447e1b885711102be8d9df486a5eba89bf364313bd3ce1a07380f1405c?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/fce5aa447e1b885711102be8d9df486a5eba89bf364313bd3ce1a07380f1405c?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/x.com\\\/oranjegeld\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/vrijheidmaaktarbeid.nl\\\/blog\\\/author\\\/admin\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Het nut van nietsdoen - vrijheid maakt arbeid","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"Het nut van nietsdoen - vrijheid maakt arbeid","og_description":"Voor nietsdoen heb je een plan nodig Die Not des M\u00fc\u00dfiggangs Nietsdoen of doen waar je zin in hebt en niet omdat je moet \u2013 dat is een van de oudste en meest begerenswaardige doelen van de mensheid. Wij werken … Lees verder →","og_url":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/","og_site_name":"vrijheid maakt arbeid","article_published_time":"2012-10-05T23:11:54+00:00","article_modified_time":"2014-06-08T23:19:53+00:00","og_image":[{"width":236,"height":312,"url":"https:\/\/i1.wp.com\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/notdesmussiggangs.jpg?fit=236%2C312&ssl=1","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_misc":{"Geschreven door":"admin","Geschatte leestijd":"24 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/#\/schema\/person\/ce14d263a673a1351bd1e4ec303e8a5b"},"headline":"Het nut van nietsdoen","datePublished":"2012-10-05T23:11:54+00:00","dateModified":"2014-06-08T23:19:53+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/"},"wordCount":4751,"image":{"@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/notdesmussiggangs.jpg?fit=236%2C312&ssl=1","keywords":["bethem","denken","fourier","hodgkinson","kitz","ledigheid","leven","luiheid","marx","nietsdoen","nut","ode","russel","slapen","voruba","vreugde","vrijheid","werken"],"articleSection":["Berichten"],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/","url":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/","name":"Het nut van nietsdoen - vrijheid maakt arbeid","isPartOf":{"@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/notdesmussiggangs.jpg?fit=236%2C312&ssl=1","datePublished":"2012-10-05T23:11:54+00:00","dateModified":"2014-06-08T23:19:53+00:00","author":{"@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/#\/schema\/person\/ce14d263a673a1351bd1e4ec303e8a5b"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/#primaryimage","url":"https:\/\/i0.wp.com\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/notdesmussiggangs.jpg?fit=236%2C312&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/notdesmussiggangs.jpg?fit=236%2C312&ssl=1","width":236,"height":312},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/het-nut-van-nietsdoen\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Het nut van nietsdoen"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/#website","url":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/","name":"vrijheid maakt arbeid","description":"Niemand ist mehr Sklave, als der sich f\u00fcr frei h\u00e4lt, ohne es zu sein \u2013 JW von Goethe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/#\/schema\/person\/ce14d263a673a1351bd1e4ec303e8a5b","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/fce5aa447e1b885711102be8d9df486a5eba89bf364313bd3ce1a07380f1405c?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/fce5aa447e1b885711102be8d9df486a5eba89bf364313bd3ce1a07380f1405c?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/fce5aa447e1b885711102be8d9df486a5eba89bf364313bd3ce1a07380f1405c?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/oranjegeld"],"url":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/author\/admin\/"}]}},"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/notdesmussiggangs.jpg?fit=236%2C312&ssl=1","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p4I5eC-3R","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/239","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=239"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/239\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":240,"href":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/239\/revisions\/240"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/107"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=239"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=239"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vrijheidmaaktarbeid.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=239"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}